Kennisbank

IT, data & cloud

114 begrippen uit architectuur, cloud, data, development, security en AI. Kort uitgelegd, met definitie, uitleg en een voorbeeld uit de praktijk.

01IT-architectuur

Enterprise architectuurHet totaalplaatje van processen, informatie, applicaties en techniek.

ApplicatielandschapAlle systemen die in gebruik zijn en hoe ze aan elkaar hangen.

ReferentiearchitectuurEen standaardmodel dat je als vertrekpunt gebruikt voor nieuwe oplossingen.

TOGAFVeelgebruikte methode om architectuur te ontwikkelen en te beheren.

ArchiMateModelleertaal om architectuur visueel vast te leggen.

Capability mapOverzicht van wat een organisatie moet kunnen, los van systemen.

MonolietEén groot systeem waarin alle functionaliteit samen is gebouwd.

MicroservicesKleine losse services die elk één taak doen en samen een applicatie vormen.

APIAfspraak waarmee systemen gegevens en functies bij elkaar opvragen.

IntegratielaagTussenlaag die koppelingen tussen systemen regelt en vertaalt.

Event-driven architectuurSystemen reageren op gebeurtenissen in plaats van elkaar direct aan te roepen.

Domain-driven designSoftware indelen langs de begrippen en grenzen van het bedrijf zelf.

LegacyOud systeem dat nog draait maar lastig te wijzigen of te vervangen is.

Technical debtAchterstallig onderhoud in code en inrichting dat later tijd kost.

Vendor lock-inAfhankelijkheid van één leverancier waardoor overstappen duur wordt.

MigratiepadDe volgorde waarin je van de huidige naar de gewenste situatie komt.

02Cloud

IaaSJe huurt rekenkracht, opslag en netwerk en beheert de rest zelf.

PaaSJe huurt een platform en levert alleen de applicatie aan.

SaaSKant-en-klare software als abonnement, beheer ligt bij de leverancier.

Public cloudGedeelde infrastructuur van een aanbieder als Azure, AWS of Google Cloud.

Private cloudCloudinfrastructuur die exclusief voor één organisatie draait.

Hybride cloudCombinatie van eigen datacenter en publieke cloud in één omgeving.

MulticloudBewust werken met meerdere cloudaanbieders naast elkaar.

ContainerVerpakking van een applicatie met alles wat die nodig heeft om te draaien.

KubernetesPlatform dat containers verdeelt, schaalt en draaiend houdt.

ServerlessCode die alleen draait als er een aanvraag is, zonder eigen servers.

Infrastructure as codeInfrastructuur vastleggen in code zodat die herhaalbaar uitrolt.

TerraformVeelgebruikte tool om infrastructuur als code uit te rollen.

AutoscalingAutomatisch op- en afschalen op basis van de belasting.

Load balancerVerdeelt verkeer over meerdere servers zodat er niets omvalt.

CDNNetwerk dat bestanden dicht bij de gebruiker aflevert voor snelheid.

Region en availability zoneGeografische locaties waar je omgeving draait, met gescheiden storingsrisico.

Lift and shiftBestaande systemen ongewijzigd naar de cloud verhuizen.

FinOpsCloudkosten inzichtelijk maken en per team of product sturen.

RTO en RPOHoe snel je weer draait na uitval en hoeveel data je maximaal mag verliezen.

Disaster recoveryPlan en inrichting om na een grote storing te herstellen.

03Data

DatamodelVastlegging van welke gegevens er zijn en hoe ze zich verhouden.

DatawarehouseCentrale opslag waarin data uit bronsystemen samenkomt voor analyse.

Data lakeOpslag voor ruwe data in elk formaat, zonder vooraf vast model.

LakehouseCombinatie van data lake en datawarehouse in één platform.

ETLData ophalen, bewerken en daarna laden in de doelomgeving.

ELTData eerst laden en pas in de doelomgeving bewerken.

Data pipelineGeautomatiseerde route waarlangs data van bron naar bestemming loopt.

dbtTool om transformaties in het datawarehouse te bouwen, testen en documenteren.

MasterdataKerngegevens zoals klant, product of leverancier die overal hetzelfde moeten zijn.

DatakwaliteitMeetbare volledigheid, juistheid en actualiteit van gegevens.

Data lineageHerkomst en route van een gegeven, van bron tot rapportage.

Data governanceWie is eigenaar van welke data en wat mag ermee gebeuren.

DatacatalogusVindbare lijst van datasets met betekenis, eigenaar en gebruik.

Business intelligenceRapportage en dashboards waarmee de organisatie stuurt.

StreamingData verwerken op het moment dat die binnenkomt in plaats van in batches.

Data meshData-eigenaarschap bij de domeinen zelf leggen in plaats van bij één team.

AnonimiseringGegevens zo bewerken dat ze niet meer tot een persoon te herleiden zijn.

04Development en DevOps

RepositoryPlek waar de broncode van een project staat, met historie.

VersiebeheerWijzigingen in code bijhouden zodat je kunt samenwerken en terugdraaien.

CI/CDAutomatisch bouwen, testen en uitrollen van iedere wijziging.

PipelineVaste reeks stappen die code van commit naar productie brengt.

Code reviewCollega leest wijzigingen na voordat die worden samengevoegd.

Unit testGeautomatiseerde test op een klein stuk code.

OTAPGescheiden omgevingen voor ontwikkeling, test, acceptatie en productie.

Feature flagSchakelaar waarmee je functionaliteit aan of uit zet zonder nieuwe release.

Blue-green deploymentNieuwe versie naast de oude zetten en pas omschakelen als die werkt.

RollbackTerug naar de vorige werkende versie na een mislukte release.

ObservabilityKunnen zien wat een systeem doet via logs, metrics en traces.

MonitoringBewaking van beschikbaarheid en prestaties met alerts.

SLA en SLOAfgesproken en intern nagestreefde niveaus van beschikbaarheid en snelheid.

Incident responseVaste werkwijze bij storingen, van melding tot evaluatie.

PostmortemAnalyse na een incident, gericht op de oorzaak en niet op de schuldige.

Technical documentationVastlegging van keuzes en werking zodat een ander team verder kan.

05Security, governance en compliance

ISO 27001Norm voor informatiebeveiliging waarop je je kunt laten certificeren.

NIS2Europese richtlijn met beveiligingsplichten voor essentiële sectoren.

DORAEuropese verordening voor digitale weerbaarheid in de financiële sector.

AVGEuropese privacywetgeving over het verwerken van persoonsgegevens.

BIOBaseline informatiebeveiliging voor de Nederlandse overheid.

SOC 2Rapportage over beheersmaatregelen, veel gevraagd door Amerikaanse klanten.

NormenkaderVerzameling eisen waaraan je organisatie aantoonbaar moet voldoen.

RisicoanalyseBepalen welke risico's er zijn, hoe erg ze zijn en wat je eraan doet.

DPIAVerplichte toets op privacyrisico's bij gevoelige verwerkingen.

VerwerkersovereenkomstContract met een leverancier die persoonsgegevens voor je verwerkt.

PentestGecontroleerde aanval op je systemen om zwakke plekken te vinden.

IAMBeheer van wie toegang heeft tot wat, en waarom.

MFAInloggen met meer dan alleen een wachtwoord.

Zero trustUitgangspunt dat geen enkel verzoek vooraf wordt vertrouwd.

EncryptieGegevens versleutelen zodat ze onleesbaar zijn zonder sleutel.

Audit trailOnveranderbaar spoor van wie wanneer wat heeft gedaan.

BewijslastDe vastlegging waarmee je aan een auditor laat zien dat het werkt.

Business continuityPlan om door te kunnen werken als er iets grondig misgaat.

06AI en automatisering

LLMTaalmodel dat tekst begrijpt en genereert op basis van een prompt.

Prompt engineeringDe instructie aan een model zo opbouwen dat het bruikbaar antwoord geeft.

RAGModel laat antwoorden onderbouwen met documenten uit je eigen bronnen.

EmbeddingNumerieke weergave van tekst waarmee je op betekenis kunt zoeken.

VectordatabaseOpslag waarin je zoekt op betekenis in plaats van op exacte woorden.

AgentModel dat zelf stappen zet en tools aanroept om een taak af te maken.

Fine-tuningEen bestaand model bijtrainen op je eigen data en stijl.

MLOpsHet bouwen, uitrollen en bewaken van modellen als vast proces.

Model driftPrestaties lopen terug omdat de werkelijkheid is veranderd.

HallucinatieHet model geeft een vloeiend antwoord dat feitelijk niet klopt.

Human in the loopEen mens beoordeelt of accordeert voordat de uitkomst telt.

EvaluatiesetVaste testvragen waarmee je meet of een wijziging het model verbetert.

AI-governanceAfspraken over toegestaan gebruik, verantwoordelijkheid en controle.

AI ActEuropese wet die AI-toepassingen indeelt naar risico en eisen stelt.

Workflow-automatiseringHandmatige stappen in een proces vervangen door geautomatiseerde.

07UX en product

User researchOnderzoek naar wat gebruikers doen, nodig hebben en waar ze vastlopen.

PersonaBeschrijving van een gebruikerstype waarop je ontwerpkeuzes baseert.

Information architectureDe indeling en navigatie waarmee mensen dingen kunnen vinden.

WireframeSchets van een scherm zonder afleiding van kleur en beeld.

PrototypeKlikbare versie waarmee je een ontwerp test voordat je bouwt.

Usability testIemand een taak laten doen en kijken waar het misgaat.

Design systemVastgelegde componenten en regels waarmee teams consistent bouwen.

Component libraryDe herbruikbare bouwstenen uit het design system, in code.

Design tokenVastgelegde waarde voor kleur, ruimte of typografie, gedeeld met code.

WCAGRichtlijnen voor toegankelijkheid van digitale producten.

Figma to codeOntwerp omzetten naar werkende componenten in de front-end.

Definition of doneAfspraak wanneer werk echt af is, inclusief test en documentatie.